Pani Minister! Od 1 stycznia 1999 r. obowiązują przepisy ubezpieczeniowe, które nie przewidują wcześniejszych
Pani Minister! Od 1 stycznia 1999 r. obowiązują przepisy ubezpieczeniowe, które nie przewidują wcześniejszych emerytur z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki oraz osobistej pielęgnacji. Prawo takie przysługiwało na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 267, ze zm.) i ustalane było na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. nr 28, poz. 149, ze zm.). Regulacja ta stanowiła, że prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje matce (także ojcu dziecka - w konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 lipca 1999 r.), która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia dziecka wymagającego jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, bez względu na wiek dziecka. Koniecznym warunkiem uzyskania prawa do tego świadczenia było posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia oraz sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118, ze zm.), wprowadzając reformę systemu ubezpieczeniowego, zniosła prawo do ubiegania się o wcześniejszą emeryturę, ustanawiając natomiast prawo do zasiłku stałego przyznawanego przez pomoc społeczną. Świadczenia emerytalne przyznawane są na zasadach powszechnych z udokumentowaniem okresów zatrudnienia.
W dobie toczącej się debaty społecznej nad statusem zawodowym matki opiekującej się dzieckiem i wynikającymi z tego tytułu trudnościami w uzyskaniu zatrudnienia na szczególną uwagę zasługuje bardzo trudna sytuacja zawodowa opiekuna osoby niepełnosprawnej.
Opieka nad dzieckiem niepełnosprawnym to zadanie na całe życie. Urodzenie dziecka niepełnosprawnego powoduje, że jedno z rodziców, zwykle matka, musi zrezygnować z pracy zawodowej. Dzieci niepełnosprawne potrzebują więcej czasu, więcej opieki niż dzieci zdrowe.
Aktualna sytuacja na rynku pracy, gdzie pracodawca szuka pracownika dyspozycyjnego, z doświadczeniem, sprawia, że prawdopodobieństwo znalezienia pracy przez osobę, która dodatkowo opiekuje się dzieckiem niepełnosprawnym wymagającym stałej opieki, jest prawie żadne. Opiekunowie osób niepełnosprawnych znajdą się zatem w sytuacji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli i bez środków do utrzymania. A bez wykazania się odpowiednim okresem zatrudnienia nie nabędą w przyszłości praw emerytalnych.
Jak trudna jest to sytuacja, niech zaświadczą słowa zapisane w liście, który otrzymałem od matki niepełnosprawnego dziecka:
˝(...) Byłam młodą kobietą, zdolną do pracy, z praktyką i pełna wiary, iż moje marzenie w postaci małego zakładu krawieckiego, po urodzeniu dziecka, się spełni. Wszystko legło w gruzach (...). Rozpoczęła się walka o życie, walka o ruch rączki, nóżki i o byt. Walkę o życie wygrałam, moja córka ma dziś 14 lat, lecz jest na etapie 2-tygodniowego dziecka, nie siedzi, nie widzi, jest dzieckiem leżącym. Dlatego jestem jej oczami, rękami i nogami. (...) Nie mam możliwości kontynuowania zatrudnienia ze względu na stan zdrowia mojej córki.˝
Instrumenty polityki społecznej państwa w odniesieniu do osób niepełnosprawnych zmierzać powinny nie tylko do zaspokojenia ich potrzeb, ale także powinny służyć pomocą rodzinie w przezwyciężaniu tej trudnej sytuacji życiowej.
W związku z przedstawionym problemem dot. zatrudnienia osób, które opiekują się osobami niepełnosprawnymi niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, oraz w chwili, gdy rząd pracuje nad pakietem rozwiązań prawnych polepszających status zawodowy kobiet opiekujących się dzieckiem, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami i uwagami:
1. Czy rozważane jest wprowadzanie ulg dla pracodawców zatrudniających osoby opiekujące się osobami niepełnosprawnymi niezdolnymi do samodzielnej egzystencji?
2. Opiekunowie dzieci niepełnosprawnych powinni korzystać z szerokiego wachlarza elastycznych form zatrudnienia. Jakie formy zatrudnienia przewiduje się w celu aktywizacji zawodowej tych osób?
3. W sprawie utraty prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski wypowiadał się Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując, że osobom tym w praktyce pozostaje prawo ubiegania się o zasiłek okresowy z pomocy społecznej, co stawia ich, bez racjonalnego uzasadnienia, w gorszej sytuacji prawnej przy ochronie ryzyka bezrobocia od osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy. Czy rozważany jest postulat Rzecznika dotyczący zmiany przepisów obowiązujących w zakresie promocji zatrudnienia i instytucji rynku pracy?
Z poważaniem
Poseł Krzysztof Gadowski
Warszawa, dnia 22 maja 2007 r.