Ustosunkowując się do odpowiedzi Pana Ministra na moją interpelację z dnia 27 lutego 2007
Ustosunkowując się do odpowiedzi Pana Ministra na moją interpelację z dnia 27 lutego 2007 r. dotyczącą możliwości wydobywania kopalin bez koncesji przez właściciela nieruchomości gruntowej, pragnę zauważyć, że wybitni znawcy prawa cywilnego nie podzielają poglądu Ministerstwa środowiska, które stoi na stanowisku, iż kopaliny można wydobywać tylko w ramach koncesjonowanej działalności gospodarczej. Zdaniem ministerstwa obok art. 15 ust. 4 Prawa geologicznego i górniczego za taką interpretacją przemawia między innymi zmiana art. 143 K.c., dokonana przepisem art. 129 Prawa geologicznego i górniczego, skreślająca w zdaniu drugim wyrazy ˝i kopalin˝. Stąd też, według interpretacji Ministerstwa środowiska, ˝ze zmiany tej jednoznacznie wynika, że prawo własności gruntowej nie ma przełożenia na prawo eksploatacji złoża kopaliny znajdującego się w granicach tej własności gruntowej i podlega ograniczeniom ustawy szczególnej, w tym wypadku ograniczeniom ustawy - Prawo geologiczne i górnicze˝.
Zupełnie inne stanowisko zajmuje autor książki ˝Prawo rzeczowe˝, prof. Edward Gniewek, wydanej przez Wydawnictwo C. H. Beck w 2006 r. W rozdziale IV: Postanowienia Prawa geologicznego i górniczego, napisał: Do niedawna podkreślano też, że art. 143 K.c. nie uchybia przepisom regulującym prawo do kopalin. Obecnie skreślono takie postanowienie, regulując od nowa problematykę ˝prawa do kopalin˝ w ustawie z 4.02.1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947, ze zm.). Według zupełnie nowej ˝filozofii˝ postanowiono obecnie, że złoża kopalin niestanowiące części składowej nieruchomości gruntowej są własnością Skarbu Państwa (art. 7 ust. 1 ustawy).
(...) W sprawach nieuregulowanych w ustawie do własności złóż kopalin stosuje się odpowiednio przepisy o własności nieruchomości (art. 8). Widać więc, że w przeciwieństwie do Prawa wodnego współczesne Prawo górnicze nie wyłączyło z zakresu przestrzennego własności nieruchomości gruntowej zalegających w gruncie kopalin.
(...) Według ogólnej zaś formuły art. 143 K.c. własność gruntu rozciąga się na przestrzeń pod powierzchnią gruntu w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu. W tych zatem granicach kopaliny stanowią części składowe gruntu. Dopiero kopaliny zalegające we wnętrzu ziemi, niestanowiące części składowych gruntu, są przedmiotem ˝własności górniczej˝ przypadającej Skarbowi Państwa.
Identyczne stanowisko zajmują prof. Jerzy Ignatowicz i Krzysztof Stefaniuk w pracy pod tym samym tytułem ˝Prawo rzeczowe˝, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, 2003 r. Według tych naukowców Prawo górnicze z 6.V.1953 r. nie rozstrzygało, do kogo należą kopaliny znajdujące się w złożach pod powierzchnią ziemi. Ograniczało się jedynie do unormowania samego poszukiwania i wydobywania kopalin, przyznając to prawo wyłącznie państwu. Obecna ustawa Prawo geologiczne i górnicze z 4.II.1994 r. - zdaniem autora - w sposób jednoznaczny rozstrzyga tę kwestię. ˝W myśl jego przepisów złoża kopalin niestanowiące części składowej nieruchomości gruntowej są własnością Skarbu Państwa (...).
W świetle powyższych regulacji należy odróżnić: a) kopaliny położone poniżej dolnej granicy nieruchomości w rozumieniu art. 143 K.c. oraz b) kopaliny położone powyżej tej granicy, a więc niejako wewnątrz danej nieruchomości gruntowej. Kopaliny wymienione w lit. a nie stanowią części składowych nieruchomości gruntowych i tym samym nie należą do właścicieli tych nieruchomości, lecz do Skarbu Państwa. Natomiast kopaliny wymienione w lit. b, a więc znajdujące się w granicach nieruchomości gruntowej, stanowią własność jej właściciela˝.
Zgodnie zaś z art. 143 K.c. własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu. Dla ustalenia miary przestrzennego zasięgu własności gruntu zastosowano funkcjonalne kryterium społeczno-gospodarczego przeznaczenia gruntu. W tych okolicznościach zróżnicowana jest miara pionowego zasięgu własności gruntu stosownie do różnych funkcji różnorodnych gruntów. Wydaje się, że Ministerstwo środowiska nie bierze pod uwagę pionowego zasięgu własności nieruchomości, ignorując przy tym art. 8 Prawa geologicznego i górniczego.
Wobec przedstawionego stanowiska doktryny proszę Pana Ministra o odpowiedź, czy nadal Ministerstwo środowiska podtrzymuje swoje stanowisko w zakresie konieczności uzyskania koncesji przez właściciela nieruchomości gruntowej na wydobywanie kopalin przy okazji prac agromelioracyjnych, a jeżeli nie, to dlaczego nie bierze poglądów doktryny pod uwagę?
Z wyrazami szacunku
Poseł Edward Ośko
Olsztyn, dnia 7 maja 2007 r.