Zgodnie z art. 624 § 2 Kodeksu spółek handlowych spółki akcyjne istniejące w dniu
Zgodnie z art. 624 § 2 Kodeksu spółek handlowych spółki akcyjne istniejące w dniu wejścia w życie Kodeksu spółek handlowych zostały zobligowane do podwyższenia kapitału zakładowego do nowego progu minimalnego w wysokości 500 000 zł w okresie 5 lat, tj. do dnia 1 stycznia 2006 r. Konsekwencją niewypełnienia przez spółkę wymogów związanych ze zmianami kapitału jest możliwość, w przypadku nieusunięcia braków w terminie wskazanym przez sąd (nie dłuższym niż 6 miesięcy), rozwiązania przez sąd rejestrowy takiej spółki.
Kapitał zakładowy jest wielkością określoną formalnie w statucie spółki akcyjnej, którego każda zmiana (podwyższenie, obniżenie) stanowi zmianę statutu i wymaga uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy podjętej zgodnie z art. 431 K.s.h. i art. 415 K.s.h. kwalifikowaną większością 3/4 głosów.
W związku z powyższym pojawił się problem, z którym boryka się wiele funkcjonujących w obrocie spółek akcyjnych. Mianowicie częsta jest sytuacja, gdy spółka akcyjna pomimo braku przeszkód do podwyższenia kapitału zakładowego oraz mimo kilkakrotnych prób podjęcia przez walne zgromadzenie akcjonariuszy stosownej uchwały w przedmiocie podwyższenia kapitału celem wypełnienia wymogów ustawy - nie może faktycznie dokonać takiego podwyższenia wobec nieosiągnięcia consensusu pomiędzy akcjonariuszami, zwłaszcza w sytuacji gdy akcjonariat jest rozdrobniony, a przeciwnicy podwyższenia kapitału dysponują ilością głosów pozwalającą im na skuteczne blokowanie podjęcia uchwały w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego. Powstaje wówczas sytuacja patowa.
To, iż nie jest to problem jedynie hipotetyczny, potwierdza przykład spółki Przedsiębiorstwo Budownictwa Inżynieryjnego i Mostowego ˝Energopol˝ Spółka Akcyjna z siedzibą w Katowicach, w której już pięciokrotnie podejmowano starania o podwyższenie kapitału zakładowego ze środków spółki celem wypełnienia zapisów ustawy, zakończone niepowodzeniem wobec niemożności uzyskania większości 3/4 głosów walnego zgromadzenia akcjonariuszy.
Zapis art. 623 § 4 K.s.h. w zamierzeniach ustawodawcy miał na celu zdyscyplinować funkcjonujące w obrocie spółki do podjęcia działań zmierzających do podwyższenia kapitału do nowego progu minimalnego. Ustawodawca nie rozstrzygnął jednak sytuacji, gdy podwyższenie kapitału nie następuje nie z uwagi na bierność organów spółki, a wyłącznie z uwagi na naganne działanie części akcjonariuszy, którzy głosując przeciwko uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego, tym samym uniemożliwiają dopełnienie przez spółkę wymogu podwyższenia kapitału przewidzianego w art. 624 § 2 Kodeksu spółek handlowych.
W zaistniałej sytuacji wydaje się, iż pojawia się konieczność określenia zasad postępowania przy podwyższaniu kapitału zakładowego, w przypadku gdy podwyższenie kapitału podyktowane jest wymogami ustawy, a nie dochodzi do skutku nie wobec braku środków na podwyższenie kapitału przez spółkę bądź wobec niepodjęcia przez spółkę stosownych działań w tym zakresie, a jedynie i wyłącznie z uwagi na brak zgody wymaganej większości akcjonariuszy.
Co prawda, wskazuje się na możliwość przekształcenia wówczas spółki akcyjnej w taki typ spółki handlowej, który wymaga posiadania niższego kapitału zakładowego, ale możliwość taka dotyczy w zasadzie sytuacji, gdy spółki nie stać na podwyższenie kapitału. W przypadku tym i tak wymagana jest większość 3/4 głosów akcjonariuszy do decyzji i mniejszość może zablokować przekształcenie.
Ponieważ z uwagi na zagrożenie bezpieczeństwa obrotu odstąpienie od wymogu podwyższenia kapitału nie jest możliwe, gdyż wówczas w obrocie występowałyby spółki o bardzo zróżnicowanym kapitale zakładowym, należy rozważyć konieczność wprowadzenia przez ustawodawcę instrumentów prawnych umożliwiających organom spółki akcyjnej w wyżej opisanej sytuacji podjęcie czynności pozwalających na przymusowe (sądowe) podwyższenie kapitału w celu uczynienia zadość wymogom ustawy.
Uprzejmie proszę o rozważenie i wyjaśnienie powyższych kwestii, a w szczególności zwracam się z prośbą o odpowiedź: W jaki sposób winien być rozwiązany przedstawiony problem?
Poseł Grzegorz Tobiszowski
Warszawa, dnia 24 kwietnia 2007 r.