Szanowna Pani Minister! Przepis art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o
Szanowna Pani Minister! Przepis art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadził zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Zasada równości sformułowana w sposób najbardziej ogólny stanowi, że porównywalne stany faktyczne nie powinny być traktowane w sposób odmienny, chyba że odmienność traktowania byłaby obiektywnie uzasadniona. Zasada ta została złamana przez Sejm poprzedniej kadencji poprzez uchwalenie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, która w kwestii dotyczącej zachowania prawa do świadczeń w przypadku dodatkowego zarobkowania osób pobierających rentę socjalną w sposób zasadniczy różni się od uregulowań zawartych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dalej zwaną ustawą emerytalno-rentową. Ten problem właśnie podnoszony jest w licznych skargach wpływających do mojego Biura Poselskiego, ponieważ osoby pobierające rentę socjalną czują się dyskryminowane.
Ustawa o rencie socjalnej weszła w życie z dniem 1 października 2003 r. i od tej chwili renta ta stała się świadczeniem przyznawanym i wypłacanym przez ZUS, a w wyjątkowych wypadkach również przez inne organy emerytalno-rentowe, m.in. przez KRUS. Wcześniej osoby objęte tą ustawą otrzymywały świadczenia z pomocy społecznej na podstawie odrębnej regulacji, tj. ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej.
Zgodnie z obecnymi rozwiązaniami prawnymi renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Jest świadczeniem, do przyznania którego nie jest konieczny warunek legitymowania się określonym stażem pracy i wynosi 84% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, określonej w ustawie emerytalno-rentowej.
Osoby pobierające rentę socjalną mogą osiągać przychody tak z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego oraz z tytułu służby, jak też z działalności, która nie jest objęta obowiązkowymi bądź dobrowolnymi ubezpieczeniami społecznymi, niemniej ich wysokość ograniczona jest do łącznej kwoty nie wyższej niż 30% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, pod rygorem zawieszenia prawa do świadczeń.
Natomiast renta z tytułu niezdolności do pracy, określona przepisami ustawy emerytalno-rentowej, przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie, co najmniej:
1 rok - jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
2 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat,
3 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat,
4 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat,
5 lat - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat,
z tym że jeżeli ubezpieczony nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa wyżej, warunek posiadania wymaganego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał, bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.
Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS, a w razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, nie wyżej jednak niż 130% tej kwoty, świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia określoną w art. 104 ust. 8.
Należy również podkreślić, że:
1) całkowitą niezdolność do pracy, w obu przypadkach, ocenia się zgodnie z kryteriami ustalonymi w ustawie emerytalno-rentowej,
2) wysokość renty, w obu przypadkach, ustala się zgodnie z kryteriami ustalonymi w ustawie emerytalno-rentowej,
3) renty, w obu przypadkach, rewaloryzuje się na zasadach i w trybie określonym dla emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
4) w obu przypadkach ustawy dopuszczają możliwość dodatkowego zarobkowania osobom pobierającym renty,
5) ustawa emerytalno-rentowa stanowi, że warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uważa się za spełniony m.in. wtedy, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat, czyli dopuszcza możliwość otrzymania renty przez osobę nieposiadającą w ogóle stażu pracy, a więc traktuje ten problem podobnie jak ustawa o rencie socjalnej,
6) obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej dotyczy tylko osób pobierających rentę socjalną (z informacji ZUS) i nie wynika wprost z żadnych wyżej powołanych przepisów,
7) ustawa o rencie socjalnej dotyczy m.in. osób dobrze wykształconych i w warunkach gospodarki rynkowej przepisy te, w sposób jednoznaczny, zabijają wszelką inicjatywę gospodarczą tych osób, bo mimo że nie zakazują osiągania przychodów z prowadzenia działalności pozarolniczej, to od początku ich uchwalenia stały się martwe. W przypadku bowiem prowadzenia tej działalności renta socjalna musi ulec zawieszeniu, ponieważ zadeklarowana podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne nie może być niższa niż 60% przeciętnego wynagrodzenia.
W związku z przedstawioną przeze mnie powyżej sytuacją chciałabym zapytać Panią Minister:
Czy nie uważa, że skargi licznej grupy rencistów na niesprawiedliwe ich zdaniem przepisy są uzasadnione?
Czy dyskryminacja, którą odczuwają, polega nie tylko na arbitralnym pozbawieniu ich korzyści, lecz również na nieuzasadnionym nałożeniu na nich ciężarów?
Czy w związku z tym Pani Minister w ramach obecnie przygotowywanego całego pakietu zmian przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych uwzględniła zmianę tych uregulowań, o których mowa wyżej? Jest to konieczne dla ujednolicenia praw i obowiązków osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Z poważaniem
Posłanki Teresa Piotrowska
i Ewa Wolak
Wrocław, dnia 18 kwietnia 2007 r.